آیدین آغداشلو گفت: خودم را نسبت به ارامنه، دیگران به حساب نمیآورم و معتقدم تاثیر آنها در فرهنگ و هنر ایران به قدری زیاد و مهم بوده که همواره باید درباره آنها سخن گفت و نوشت.
هفته «ارمنیان ایران» شامگاه دوم بهمن ماه با مراسمی ویژه در تالار استاد شهناز خانه هنرمندان ایران ادامه پیدا کرد.
آیدین آغداشلو، هنرمند نقاش در این مراسم گفت: خودم را نسبت به ارامنه، دیگران به حساب نمیآورم و فکر میکنم دلیل انتخاب من برای سخنرانی در این مراسم به این دلیل بود که از زبان دیگران، این تحسین و ستایش نسبت به حضور جامعهی ارامنه گفته شود.
او اضافه کرد: در طول این سالها همواره خودم را موظف دانستم تا نسبت به این بخش قابل توجه از فرهنگ و هنر ایران ادای دین کنم که البته کردهام. البته قطعا در این مسیر کارهای من کافی نبوده اما به اندازهای که دیدم و تحقیق کردهام، به زبان راندم و نوشتم، بیشک بخشی مغفول مانده تا دیگران در ساحت کاملتری آن را بررسی کنند.
آغداشلو با اشاره به تحقیقات و سخنان خود در حوزه هنرمندان تجسمی ارمنی گفت: من از قرن یازدهم هجری قمری تا هنر معاصر را بررسی کردم و قطعا در این برنامه مجال آن را نخواهم یافت تا به تفصیل از جایگاه هنرمندان ارامنه سخن بگویم پس این کار مهم و واجب را به دیگران واگذار میکنم. هرچند که پیش از این نیز بسیار از هنرمندان نقاش سخن گفتند و چون تعداد و تاثیر آنها بسیار است، امیدوارم چیزی ناگفته نماند.
این هنرمند نقاش همچنین به باورنداشتنش به واژه «اقلیت» اشاره کرد و افزود: گمان نمیکنم در اقلیت و اکثریت بودن، تفاوتی در جایگاه یک جامعه داشته باشد. تداوم معنا و خاطره قومی وقتی به صورت سامانیافته و پیوسته انجام شود همچون تفکر شیعی میتواند در طول هزار و اندی سال با خاطرات شخصی جایگزین شود. من هم ترجیح دادم در این مراسم خاطرههای شخصیام را جایگزین کنم زیرا بسیار از آنها آموختهام و مدیونشان بودم.
آغداشلو گفت: ما از یک خانواده آذری زبان از بالای رود ارس میآییم و از این جهت مهاجر هستیم. اما خوشبختانه ملت شریف ایران هم نسبت به مهاجران و هم نسبت به ارامنهای که به کشورشان آمدند لطف و مهر داشتند و ما هیچگاه احساس بیگانگی نکردیم. آمدنمان به ایران نیز همزمان با آمدن ارامنه رشت بود به همین دلیل در تمام این سالها خاطرات بسیاری از این جامعه در ذهن من شکل گرفته است. زیرا که اشاره به زیبایی همچنان در طول زندگیام با حضور ارامنه تکرار شد و مگر میتوان در چنین وضعیتی هنرمندان ارمنی را نشناخت؟
این نقاش و مدرس در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه ویژهی هنرمندان ارمنی اشاره کرد و افزود: در آن سالها آبرنگکاران ارمنی در خیابان نادری هر کدام یک آتلیه داشتند و من هم از راه تماشای آثارشان بسیار آموختم تا اینکه خالهام من را به شاگردی بازیل برد و با وجود اینکه در این سالها هیچ گاه معلم مستقیمی نداشتم اما معتقدم بازیل یگانه استادم بود.
آغداشلو گفت: سایه هنرمندان ارمنی هیچگاه از سر من کم نشد وبعدها در میان دوستان و استادانم هم بسیاری از ارامنه بودند که از کار آنها قدرت اجرایی فوق العادهای آموختم و معتقدم کسی نمیتواند با جریان سیال فرهنگ ایرانی آشنایی داشته باشد و جامعه ارمنی را در این گردونه نشناسد. زیرا که جایگاه آنها در عرصه تجسمی غیرقابل تصور است.
او با مرور تنی چند از هنرمندان ارمنی که در هنر ایران جایگاه ویژهای داشتند گفت:مارکو گریگوریان ارمنی با استعداد، درخشان و زیبا رویی بود که همان اندازه که سینما را دوست داشت در نقاشی هم تاثیر گذار بود و یا سیراک ملکونیان که چندی پیش بار دیگر او را در کانادا ملاقات کردم جایگاه ویژهای دارد که باید بیشتر از او صحبت شود.
آغداشلو اضافه کرد: چه کسی است که بتواند اهمیت نقاشان بزرگ آبرنگ کار ارمنی را بداند هنرمندانی که مساجد اصفهان را در نقاشیهای خود جاودانه ثبت کردند وخوشحالم که این خاطرات من را در خود گرفت و رها نمیکند و همچنان خودم را موظف میدانم که درباره این هنرمندان ارمنی بنویسم و بگویم اما عمر کار کوتاه است و تعداد هنرمندان ارمنی بسیار زیاد است.
یونانسیان نیز در ادامه این مراسم به نمایندگی از موسسه فرهنگی هور گفت: اقوام ایرانی و ارمنی جزء تمدنهای بالند، دیرینه و تاریخ ساز در این منطقه جغرافیایی هستند که به لحاظ پایمردیشان بر همزیستی سازنده و مسالمتآمیز میتوانند الگویی مناسب از یکرنگی و همفکری میان مسلمانان و مسیحیان را به اثبات برسانند. کشور کهن ما ایران از این جهت نمونهای بارز و مثال زدنی است.
او ادامه داد: وابستگی ارمنیان و ایرانیان از گذشتههای دور میآید و این نه فقط به واسطه همسایگی دور سرزمین ایران و ارمنستان بلکه به خاطر تاثیرات و ریشههای مشترک زبانی و فرهنگی دو ملت بوده است. دو ملتی که از ژرفای تاریخ در مراوده و تعامل با یکدیگر بوده و سرگذشت تقریبا مشترکی در شاهراه تاریخ طی نمودهاند.
یونانسیان تصریح کرد: استقرار ارمنیان در ایران چه از نظر کمی و چه از نظر تاریخی محدود به مهاجرت جبری آنان در زمان شاه عباس صفوی و یا پناهجویی، جان به در بردگان نژاد کشی ارمنه در اوایل قرن بیستم نمیگردد بلکه پیشینهای به قدمت تاریخ این آب و خاک دارد و از این روست که ایرانیان ارمنی خود را عضوی لاینفک از ملت بزرگ ایران دانسته و مانند سایر اقوام ایرانی سهم خود را در تکوین مراحل مختلف تاریخ این سرزمین به نحوی بایسته ادا نموده و البته از توفیقات بدسته آمده نیز بهره گرفتهاند.
او خطاب به حاضران بیان کرد: در این غروب زمستانی دور هم جمع شدهایم تا در مورد افسونی صحبت کنیم که بیش از هرچیز ارمنیان و ایرانیان را بهم پیوند میدهد و آن افسون هنر است. به جرات میتوان گفت به غیر از ارمنستان اولین کشوری که هنر ارمنیان در آن رشد کرده و بالیده ایران است و این مدعا که هنر ارمنیان و ایرانیان در هم آمیخته است را میتوان با مطالعه و واکاوی آثار به جا مانده از هنرمندان ارمنی از ساخت سی و سه پل در اصفهان گرفته تا تذهیبهای استاد کلارا آبکار، نتهای موسیقی روبن گریگوریان و نقاشیهای و بناهای بیشمار به جا مانده از هنرمندان ارمنی به اثبات رساند.
او یادآور شد: ما ارمنیان به فراخور شرایطی که در تاریخ زیستهایم، شاید بسیار زود آموختیم که با زبان و قلم هنر میتوان به سادگی هم سیر درون گفت و هم با دیگران ارتباط برقرار کرد و ما خدا را شاکریم که چنین هنرمندانی به ما اعطاء فرموده است که امروز از ما به نیکی یاد میکنند و میتوانیم در تاریخ ایران سربلند باشیم.
مجید سرسنگی مدیرعامل خانه هنرمندان ایران نیز در بخش دیگری از این مراسم با خیرمقدم به حاضران گفت: خدا را شاکرم که یکی دیگر از وعدههایی که به دوستان ارمنی داده بودیم با برپایی هفته فرهنگ وهنر ارامنه و نمایش آثار برجسته هنرمندان ارمنی که درگذشتند و یا در قید حیات هستند، محقق شد.
او اضافه کرد: ما به تناوب میزبان برنامههای فرهنگ و هنر در خانه هنرمندان بودهایم اما امسال برنامههای متمرکزتر و بزرگتری را برگزار کردیم که یکی از آنها نقش ادبیات تطبیقی ارمنی بود.
سرسنگی با اشاره به کشور ایران که از اقوام و گروههای مختلف فرهنگی در یک پهنه جغرافیایی شکل گرفته است، گفت: این تنوع مثال زدنی است و پرداختن به فرهنگ ساکنان ایران نه تنها چیزی از یکپارچگی کشورمان کم نکرده است که به طور جدی، در قوام یافتن فرهنگ ملی نیز تاثیر داشته است. زیرا ما از طریق تفکر، تدبیر و تعامل میان فرهنگها میتوانیم فرهنگ ایران بزرگ را قوام دهیم و برای آیندگان یادگار بگذاریم.
مدیرعامل خانه هنرمندان ایران تعامل و پرداخت فرهنگ میان اقوام ایران را که سالها به شکل دوستانه و مسالمتآمیز وجود داشته مهم دانست و افزود: سهمی که ارمنیها در فرهنگ و هنر ایران داشتند یک سهم ممتاز است و اگر در سایر کشورها مطالعه کنیم متوجه میشویم که تاثیرات جامعه ارمنی در ایران بیش از هر جای دیگری نمایان است.
او همچنین به مولفههای موجود در آثار تجسمی هنرمندان ارمنی اشاره کرد و افزود: آنها به شکل زیبایی توانستهاند مولفههای فرهنگی خود را با مولفههای فرهنگ ایران زمین ادغام کنند و به یک وحدت فرهنگی دست یابند. هنرمندان بزرگ، ادیبان و فرهیختگان بسیاری نیز در این سالها معرفی شدهاند که در عرصه بینالمللی نیز صاحب جایگاه هستند.
سرسنگی در پایان سخنانش بار دیگر با اشاره به میزبانی خانه هنرمندان ایران گفت: از اینکه توانستهایم فضایی را فراهم کنیم تا بخشی از آثار جامعه ارمنی را به نمایش بگذاریم، شکر گزارم و امیدوارم با همکاری شما و سایر هنرمندان ارمنی بتوانیم برنامههای ارزشمند دیگری را برگزار کنیم.
آریاسب دادبه پژوهشگر فرهنگ و هنر نیز در بخش دیگری از این مراسم گفت: به عنوان پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران باید بگویم که شناخت تاریخ اندیشه ایران، بدون شناخت تاریخ و فرهنگ ارمنستان غیر ممکن است و نمیتوان نقش ارامنه و ایرانیان ارمنی را در تحولات فکری دوران جدید که تنها به حضور هنرمندانشان خلاصه نمیشود، فراموش کرد.
اوگفت: موضوع ورود به دوران جدید به قدری پیچیده است که نمیتوانیم آن را تنها از دریچه کار هنری بررسی کنیم و از این جهت با نگاهی گذرا به تاریخ قرن اخیر میتوان نقش پررنگ ایرانیان ارمنی را در تمام عرصهها، از هنر و صنعت گرفته تا علم و سیاست مشاهده کرد و در چند و چون راههای طی شده جایگاه آنها را جست وجو کرد.
دادبه خاطر نشان کرد: در هر دوره میتوان از نقاشان دیواره نگار صفویه تا شیشه گران و موسیقی دانان، سراغی از جامعه ارمنی گرفت. چه بسا که امروز صدای اصیل دلنشین موسیقی ایران و ترنم سازهایی که میشنویم ناشی از تلاشهای افرادی همچون ملکون و یحیی است و از این جهت است که باید این سوال را مطرح کرد که چگونه یک جهان کوچک بر تاریخی بزرگ، اینچنین تاثیرگذار است.
او سپس مقاله خود را با موضوع ورود به دوران جدید، دشواریهای راهی دانست که گذر کردن از سختیهای آن بدون حضور ارامنه غیرممکن بود، او با ارائه مقالهاش در پایان گفت: پرسش اصلی اینجاست که چرا هنرمند وعالم ارمنی میتواند حامل مفاهیم فرهنگی در باطن و نه ظاهر باشد و دیگران نمیتوانند؟
روبرت بیگلریان نماینده ارامنه اصفهان جنوب کشور نیز در بخش دیگری از این مراسم با قدردانی از تمام فرهیختگان، استادان و دانشمندان ارمنی زبان و همچنین قدردانی از برگزار کنندگان این مراسم گفت: اگر بخواهیم به سخنان آیدین آغداشلو بیاندیشیم قطعا تجربه زیستشده یک انسان ایرانی فرهنگی و فرهیخته را میشنویم که کاملا از دل برآمده است.
او اضافه کرد: آنچه به عنوان نقش آفرینی عرصههای فرهنگی، علمی و هنری دیدهایم، برخواسته از الفت این ملت بزرگ است و آنچه کمک کرده تا آزادی و خلاقیت بروز پیدا کند، گشودگی بوده که فرهنگ ایرانی و مردم ایرانی با آن عجین بودند و آن را در طبق اخلاص گذاشتهاند تا به آثار این فرهنگ و تمدن بیافزایند.
او با اشاره به این گشودگی که از آن به عنوان یک تعامل هم میتوان سخن راند گفت: قطعا چنین اتفاقی کمک کرد تا به جای دفع به رشد بیانجامیم هرچند که متاسفانه در برخی از ادبیات خاص میبینیم که اشاراتی به حضور ارمنیان و جاپای فرهنگ غربی شده است. اما این کم لطفی در بخشی به ناآشنایی به تاریخ ایران و در بخش دیگر به ناآشنایی به تاریخ آرامنه بر میگردد.
بیگلریان تصریح کرد: اگر انسانی علاقهمند به آموختن و زندگی کردن باشد میتواند حداکثر استفاده را از حیات خود ببرد و به معنا بخشی در زندگی بیانجامد و آن را به جامعه هم معرفی کند. لذا امیدوارم این گشودگی آزادی و خلاقیت به طور مستمر حاصل شود و ایران بزرگ در راستای آن هرچه بیشتر به زایندگی و گشودگی دست پیدا کند، زیرا که آرامنه به طور طبیعی حق خود را در این مسیر ادا کردهاند.
در ادامه گروه کر روبیک گریگوریان به رهبری رازمیک اوهانیان به اجرای قطعاتی فولکلور پرداخت.
در بخشی از این اجرا قطعه سیمای جانان با گویش گیلکی با سولیستی شاهرخ شیردوست و قطعه فولکلور رزمی با گویش گیلکی اجرا شد. قطعه «لالایی» از ساختههای روبیک گرگوریان نیز به زبان ارمنی اجرا شد و در ادامه یکی از قطعات کلاسیک ارمنی با اجرای یکی از معروفترین سولیستهای ارامنه برای حاضران نواخته شد و در پایان قطعه «مستم مستم» با اجرای گروه کر اجرا شد.
در ادامه بنیاد فرهنگی هنری هور از تلاشهای ژانت لازاریان، لیدا بربریان، رازمیک اوحانیان، سرژ آواکیان، آرمان استپانیان و کارولین آرمن در حوزههای مختلف تقدیر کرد.
در بخش دیگری از این مراسم نیز لوح تقدیر موسسه هور توسط لوریس چکناواریان به مجید سرسنگی اهدا شد.
این برنامه با اجرای قطعه ایران از ساختههای چکناواریان توسط گروه کر به پایان رسید.
|
